آرایه های ادبی
شامل آموزش ، نکته ،سؤالات کنکور و سؤالات امتحان نهایی
قابل استفاده برای کلیه ی دانش آموزان دوره ی متوسطه و پیش دانشگاهی
نویسندگان : محمد آقاجانپور و نگار رشید
هو
رينولد نيكلسون
در جهان ، هر چيز ،چيزي جذب كرد
گر م ، گرمي را كشيد و سرد ، سرد
قسم ِ باطل ، باطلان را مي كــــــــش
د باقيان ، از باقيـــان هم سر خوش اند
ناريان ، مــــــر ناريان را جاذب اند
نوريان، مــــــر نوريان را طالب اند
يكي از ستارگان پرفروغ آسمان مولوي پژوهي رينولد نيكلسون (1945-1868)، دانشمند و مستشرق شهير انگليسي و استاد دانشگاه لندن ، است :
ادامه مطلب
در فارسی 29 واج داریم : 23 صامت و 6 مصوت که دستگاه هر یک از این دو را جداگانه بر حسب روابط متقابل واحدهای هر دستگاه در جدولی تنظیم می کنند .
صامتها در سه ردیف افقی و هشت ستون عمودی قرار می گیرند به اضافه ی یک ردیف بیرون از دستگاه به ترتیب جدول 1 از راست به چپ :
جدول 1 :
|
|
لبی |
لب و دندانی |
دندانی |
صفیری |
تفشی |
مرکب |
کامی |
نرمکامی |
|
بی واک |
پ |
ف |
ت |
س |
ش |
چ |
ک |
خ |
|
واکدار |
ب |
و |
د |
ز |
ژ |
ج |
گ |
غ |
|
غنه |
م |
|
ن |
|
|
|
|
|
بیرون از دستگاه :
|
لرزان |
کناری |
دمشی |
نیم مصوت |
چاکنایی |
|
ر |
ل |
ه |
ی |
ء |
ردیف افقی خصوصیت آوایی واج ها را بیان می کند .
ستون عمودی معمولا ً واجگاه یعنی محل ادای آن ها را در اندام های گفتار که به ترتیب از قسمت پیشین دهان (لب ها) تا قسمت پسین دهان (حنجره)ردیف شده اند .
بی واک خصوصیت واج هایی است که هنگام ادای آن ها تارآواها یعنی پرده های نازکی که در پایین حنجره (در درون محفظه ای معروف به سیب آدم یا خرخره) قرار دارند ، بی حرکت اند .
واکدار خصوصیت واج هایی است که هنگام ادای آن ها تارآواها به لرزه در می آیند (این لرزه را با تماس دست بر روی گلو نیز می توان حس کرد) .
غنه (خیشومی) خصوصیت واج هایی است که از راه بینی تلفظ می شوند و در عین حال واکدار هم هستند (در تلفظ واج های غیر غنه که آن ها را واج های دهانی نیز می گویند پرده کام راه بینی را بر عبور نفس می بندد).
ستون های عمودی نشان می دهند که واجگاه واحدهای هر ستون یکسان است و تفاوت فقط در بی واک و واکدار یا غنه و دهانی بودن آن هاست .
صامت های سه ستون اول را بر طبق واجگاه آن ها به «لبی »و« لب و دندانی» و «دندانی» تقسیم می کنند .
صفیری خصوصیت واج هایی است که درادای آن ها آوایی مانند صفیر به گوش می رسد .
تفشی (پاشیده)به صدای ریزش آب با فشار از سوراخی تنگ شبیه است .
صامت های مرکب در حقیقت از دو واج به هم پیوسته تشکیل شده اند : چ (ت+ش) ، ج (د+ژ)
کامی و نرمکامی خصوصیت صامت هایی است که واجگاه آن ها در قسمت پسین دهان به نام کام و نرمکام قرار دارند .
لرزان (تکریری)به صامتی اطلاق می شود که هنگام ادای آن اندام گویایی یعنی سر زبان و پرده ی کام با جنبش های پیاپی به حرکت در می آیند .
کناری خصوصیت صامتی است که هنگام ادای آن رویه ی زبان به پرده ی کام می چسبد و نفس از کناره های زبان جریان می یابد .
دمشی (نفسی)خصوصیت واجی است که با فشار هوا ادا می شود چنان که صدای نفسی از آن برمی خیزد .
نیم مصوت صامتی را گویند که ادای آن به ادای مصوت بسیار نزدیک است چنان که گاهی با آن مشتبه می شود مانند واج آغازی تکواژ یار
صامت چاکنایی (همزه) که بر اثر تنگ شدن یا بسته شدن عضله های گلو () و گذشتن هوا به فشار از آن حاصل می شود (و تلفظ آن در فارسی به ع یکی است )
صامت : به آن دسته از واج ها که در ادای آن ها جریان هوا پس از عبور از تارآواها در نقطه ای از حفره ی دهان در فاصله ی میان گلو و لب ها با مانعی برخورد کرده و در برابر آن سدی ایجاد شود یا با فشار از تنگنایی بگذرد و یا مسیر حرکتش تغییر کند و به عبارت دیگر وضعیت حفره ی دهان و اندام های گفتار پس از عبور هوای بازدم از حنجره و قبل از خروج آن از لب ها تغییر یابد و در نتیجه آوای تازه ای بدان افزوده گردد صامت یا همخوان(consonant) گویند .
واجگاه به دستگاه تولید واج ها گفته می شود که شامل لب ها دندان ها لثه کام و نای و ... است .
مصوت : واجی که در حنجره به کمک لرزش تار آواها ایجاد شود اگر در گذار خود از اندام ها ی گویایی به مانعی برنخورد که در نتیجه ی آن آوای تازه ای بدان افزوده شود و وضعیت حفره ی دهان از هنگامی که هوای بازدم با تارآواها برخورد می کند تا خروج آن از دهان به یک شکل حفظ شود واکه یا مصوت (vowel) گویند .
مصوت ها بر دو نوع اند : کوتاه وبلند
ساختمان هجا در زبان فارسی
هر هجا از ترکیب یک مصوت و یک یا چند صامت تشکیل می شود . از این رو در شمارش هجاها تعداد مصوت ها را می وان اساس قرار دا د. به عبارت دیگر به تعداد مصوت های هر واژه هجا وجود دارد . ساختمان هجا در زبان فارسی به شرح زیر است :
1. صامت + مصوت
2. صامت +مصوت + صامت
3. صامت + مصوت + صامت +صامت
اگر حرف (c) نماد صامت و حرف (v) نماد مصوت قرار دهیم ؛ساختمان هجا در زبان فارسی در این فرمول خلاصه می شود : cv(cc)
در چیدمان واج ها بر اساس این الگو نظمی نهفته است که سبب تمایز زبان فارسی با زبان های دیگر است :
1. هر هجا تنها با یک صامت شروع می ود
2. مصوت همیشه دومین واج هر هجا است
3. در پایان هر هجا (بعد از مصوت) از صفر تا دو صامت می آید .
نظم واج ها در زبان انگلیسی با زبان فارسی متفاوت است .مثلا در زبان انگلیس پیش از مصوت تا دو صامت نیز می آید مثل
ادامه مطلب
